O décimo aniversario do meu “descubrimento” do Areoso

Por Xosé Ignacio (Iñaki) Vilaseco

Hoxe, 28 de xuño de 2021, cumpríronse 10 anos do comezo da miña relación co Areoso. Para alguén que leva con paixón a súa profesión resulta difícil facerlle entender aos demais, especialmente os non arqueólogos, o que supuxo para min este día, máis se tendes en conta que, desde comezos dos anos 90, cando aínda estaba a rematar a carreira, centrei a maior parte das miñas lecturas arqueolóxicas e investigacións no megalitismo. Pero non podo evitar tentar transmitírvolo un pouquichiño, con estas letras que entran moito nas miñas vivencias individuais, de aí que, contra o que é habitual nas nosas entradas, asine o artigo.

En realidade, eu xa estivera no Areoso catro anos antes, unha preciosa tarde de agosto de 2007 en compañía de varios amigos do Centro Arqueolóxico do Barbanza en Boiro, cando aproveitamos para coñecer este illote e máis Sálvora. O problema é que, daquela, aínda non había publicada moita información sobre as escavacións que José Manuel Rey fixera alí case 20 anos antes, polo que fomos sen coñecer en detalle onde estaban situados os monumentos que el documentara. Así, foi unha visita case de turistas, na que vimos a impresionante duna norte ateigada (relativamente) de bañistas, un perfil do illote no que se apreciaba un cuncheiro bastante grande e, aflorando entre a duna da area, dúas lousas dunhas das cámaras megalíticas (a que logo denominamos mámoa 5, hoxe destruída pola erosión mariña e que despois soubemos non era visible cando escavou J. M. Rey). Ficamos a menos de 40 m da mámoa 4, a que estaba cortada no perfil do illote, pero non chegamos a ela, a pesar de que a cámara xa era visible daquela (como podedes apreciar na fotografía do arqueólogo Ángel Acuña de dous anos antes).

A comezos de xuño de 2011 recibimos na Xefatura Territorial da Consellería de Cultura en Pontevedra un informe da policía autonómica no que nos daban conta dun posible sitio megalítico sen catalogar no illote Guidoiro Areoso. Nel indicaban que, a través dun familiar, coñeceran da aparición por efecto da erosión da duna dun conxunto de lousas de pedra, “formando aparentemente o que se denomina como mámoa”. Acompañábano de varias fotografías que permitían ver unha cámara megalítica practicamente á vista nun cantil, así como dun plano de situación.

Na Xefatura encargáronme a min comprobar este achado, polo que me puxen a preparar a visita. A estas alturas xa había información publicada sobre o Areoso: un artigo bastante extenso nunha publicación sobre o campaniforme que editara a Deputación de Pontevedra ese mesmo ano e a conferencia que deu J. M. Rey no Centro Arqueolóxico do Barbanza no II Encontro arqueolóxico do Barbanza (Boiro, 2008), e que estaba accesible no web. Así que puiden asegurarme da situación dos lugares nos que escavara este investigador. En canto a como desprazarme ata alí, os policías foran no barco do familiar, a Consellería non tiña (nin ten) barco propio e descoñeciamos que quen o tiña era o departamento provincial de Medio Ambiente. Así que pedimos axuda ao único departamento da Xunta de Galicia que se nos ocorreu: o Servizo de Gardacostas de Galicia.

Así que a anubrada mañá do 28 de xuño partín desde o porto de Ribeira, guiado polo xefe da unidade operativa desta localidade, quen amablemente se prestou a facer persoalmente de piloto para evitar sacar a ningún dos seus compañeiros das súas tarefas habituais. Ao saírmos do lado coruñés da ría de Arousa achegámonos ao Areoso desde o oeste, precisamente o lateral no que se atopaba a mámoa segundo o informe da policía. Podedes imaxinar a cara de parvo que se me quedou (e o taco en alto que soltei, que ata asustou ao xefe da unidade) en canto vin o dolmen asomándose no cantil fronte ao mar. Saquei a cámara e púxenme como tolo a facer fotos da cámara fronte ao mar (meses despois, cando presentamos os achados nun congreso en Coimbra, pasou algo parecido: cando na presentación apareceu unha desas fotos a pantalla completa sentín numerosos flashes na sala, da xente que quería levarse unha imaxe de recordo). O destro piloto que me acompañaba deixoume nunha rocha plana próxima á mámoa e mentres eu comprobaba e documentaba os diferentes achados acompañábame rodeando o illote coa lancha.

Ao achegarme ata a cámara megalítica puiden ver e documentar o que logo denominamos Mámoa 4. Non só era visible o que parecía un lateral completo do dolmen (que ademais estaba parcialmente baleiro pola acción do mar), senón tamén a coiraza da mámoa á esquerda e dereita, sepultada por varios metros de area. Ante min estaba un monumento megalítico que seguramente fora sepultado pola duna pouco despois do seu uso e permanecera case intacto durante miles de anos.

Despois dirixinme ao lugar onde vira catro anos antes as dúas lousas sobresaíndo na área; era doado de lembrar o lugar, porque estaba nas proximidades do istmo que dividía o illote en dous. E alí encontreime que a erosión da duna fora moi rápida nese breve período de tempo, ao desapareceren máis de 40 cm de altura, que deixaban á vista toda a estrutura megalítica do que despois chamamos Mámoa 5: ademais das dúas lousas de pé, outras catro tombadas, pertencentes á cámara, que se situaban no centro dun círculo de pedras máis pequenas duns 7,50 m de diámetro. A mámoa en realidade desaparecera por completo e só se apreciaba o anel lítico que a circundaba pola base.

Finalmente, dirixinme á praia SE do illote, onde J. M. Rey escavara as mámoas 1 e 2. A primeira estaba no extremo sur da praia e a segunda, segundo explicaba nas súas publicacións, aparecera no medio e medio dela, nunha pequena escavación en área que fixera na area, posto que non se vía antes de comezar a escavar. A mámoa 1 estaba practicamente igual, pero quedei completamente pampo ao ver que na praia se apreciaban catro novas lousas de granito dispostas en vertical, dúas delas apoiadas entre si, que parecían conformar unha nova cámara megalítica que non se parecía en nada á mámoa 2 de J. M. Rey. Era a que despois denominamos Mámoa 3, que se atopa en realidade a só 7 m da escavación que fixo este investigador, pero, daquela, estaba completamente sepultada baixo a area.

Foi unha mañá incrible, das que resulta difícil esquecer, breve pero intensa. E como era relativamente cedo e estaba anubrado, tiven o illote só para min durante o pouco máis dunha hora que alí estiven. Pero tampouco era cuestión de estenderme moito máis, tendo en conta que me estaba a esperar o piloto na lancha, seguíndome por mar nos meus paseos arredor do illote, así que regresamos pouco despois. Acababa de estar só nun sitio único, no que viña de “descubrir” tres monumentos megalíticos incribles que probablemente levaban miles de anos sepultados baixo a area.

Entón non o podía saber, pero esa sería unha das múltiples visitas que realicei ao illote nas que seguín (e sigo) coñecendo, documentando e investigando o Areoso. Pero ningunha foi tan especial como aquela segunda vez.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s